تبلیغات
همراهان - بررسی مناقشه میراث فرهنگی گلستان و شهرداری گرگان
سه شنبه 12 تیر 1386

بررسی مناقشه میراث فرهنگی گلستان و شهرداری گرگان

   نوشته شده توسط: ابوذر پورادیب    نوع مطلب :اجتماعی  ،

پیدا و پنهان های یك پرونده

روزنامه گلشن مهر – 8/12/84

ابوذر پورادیب: مسجد جامع گرگان (استرآباد قدیم) در بازار "نعلبندان" که از محلات بافت قدیم شهر می باشد در زمینی به مساحت یکهزار و 600 متر مربع واقع شده است. "محمدحسن خان اعتمادالسلطنه" در مورد مسجد جامع شهر گرگان می نویسد: "این مسجد در سال 814 بنا شده، اما بانی آن معلوم نیست." از بعضی معماران استرآباد نیز چنین شنیده شده است که بانی مسجد جامع گرگان از اهل تسنن و از تراکمه معروف به طایفه "ایمر" بوده، به هر حال، وضع حال مسجد جامع چندان بد نیست، چندان هم خرابی ندارد. بنای امروز مسجد جامع گرگان، یک حیاط با دو ایوان و چهار شبستان اطراف آن است که بیشتر بنای فعلی آن مربوط به دوره صفویه می باشد. مسجد و شبستانهای آن در دوران تیموریان، صفویان ( شاه عباس اول 996 – 1309 ه.ق و شاه عباس دوم 1052 – 1077 ه.ق) و افشاریه، مرمت، نوسازی و تعمیر شده است که تعدادی از سنگ نوشته ها در ایوان غربی، گواه این واقعیت است. از آثار بجا مانده دیگر در مسجد جامع گرگان، دو لنگه در به همراه چهار چوب آن، منبر و 19 سنگ نوشته که شامل "سنگ زمان" و "وقف" که مهمترین آن متعلق به دوره "امرای قراقویونلو" (862 ه.ق) و آخرین آن به دوره قاجاریه (1219 ه.ق) مربوط می باشد. تزیینات معماری خاصی که در ساخت مسجد جامع گرگان بکار برده شده ترکیبی از آجر و کاشی، کاشی هفت رنگ و مناره آجری با خطوط کوفی مربوط به دوره سلجوقی است. قرار گرفتن مسجد در مسیر بازار نعلبندان این شهر موجب جذب علاقمندان بیشتری به خود شده و در واقع یکی از مهمترین ویژگیهای این بنای تاریخی است. بنای تاریخی این مسجد قدیمی در تاریخ هجدهم تیر ماه سال یکهزار و 311 ه.ش با شماره 181 به عنوان یکی از آثار تاریخی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. در ضلع شمالی مسجد جامع گرگان، گورستان قدیمی این شهر وجود داشت که بعد از مدتی کارکرد آموزشی به خود گرفت.

این زمین البته اكنون کارکرد آموزشی خود را هم از دست داده و شهرداری گرگان تصمیم به احداث پاركینگ طبقاتی در این مكان گرفته و از همان زمان تاکنون بر سر ساخت آن با میراث فرهنگی گلستان وارد مناقشه ای شد که تا دو سال بطول انجامید.  

در این گزارش سعی شده تا نحوه برخورد مدیركل میراث فرهنگی و گردشگری گلستان با این موضوع پرداخته شود. ضمنا تاكید می شود این گزارش هیچگاه به معنای حمایت از شهرداری گرگان نیست، اما از آنجاییكه رسالت مطبوعاتی حكم می كند كه حقایق باید بیان شوند، نگارنده نیز با همین دیدگاه اقدام به نگارش این گزارش كرده است 

مناقشه دو ساله میراث فرهنگی و گردشگری گلستان و شهرداری گرگان سرانجام اوایل ماه جاری خاتمه یافت.  

پایان این دوئل به سود شهرداری اعلام شد.  اختلاف بین شهرداری گرگان و میراث فرهنگی گلستان بر سر ساخت پاركینگ طبقاتی در محدوده مسجد جامع گرگان و خانه تاریخی "امیر لطیفی" تداعی كننده اختلاف بین شهرداری و میراث فرهنگی اصفهان بر سر برج جهان نماست.  

میراث فرهنگی اصفهان بحق در این قضیه آنقدر بر موضع خود پافشاری كرد كه سرانجام موجب دخالت مسئولان كشوری و عقب نشینی شهرداری اصفهان شد.  شهرداری گرگان و میراث فرهنگی گلستان هر یک در این مدت سعی و تلاش خود را بکار بستند تا بتوانند حقانیت خود را در این قضیه به اثبات برسانند. باتوجه به رای دادگاه می توان اینگونه استنباط كرد كه میراث فرهنگی گلستان بر خلاف میراث فرهنگی اصفهان، اما با گذشت دو سال، نتوانست با دلایل قانونی دادگاه رسیدگی كننده به پرونده پاركینگ طبقاتی شهرداری گرگان را نسبت به حقانیت خود اقناع كند.  

در حقیقت، میراث فرهنگی گلستان بعلت عدم توانایی در اثبات حقانیت خود، علامت سووالی به بزرگی ارتفاع پارکینگی که قرار است از سوی شهرداری گرگان ساخته شود، در رابطه با حقانیت خود در مقابل افکار عمومی قرار داد.

برگ برنده این مناقشه البته در اختیار شهرداری گرگان بود. این برگ برنده، مصوبه کمیسیون ماده پنج است که در سال 82 با ریاست بالاترین مقام اجرایی استان که در واقع نماینده عالی دولت نیز بشمار می رود، به تصویب رسید.  

کمیسیونی که میراث فرهنگی و گردشگری استان را به عنوان نماینده بخشی از دولت به عضویت خود پذیرفته است و برغم اینكه قانونگذار در جهت نگهداری از آثارتاریخی اختیار لازم را به میراث فرهنگی داده و همچنین بعلت عدم توانایی این نهاد در حمایت قاطع از میراث ماندگار گرگانیان، اعضای کمیسیون با قاطعیت، رای به ساخت پارکینگ طبقاتی در محدوده مسجد جامع گرگان دادند.  

کمیسیون ماده پنج مسوول ساخت و ساز در شهر بوده و از آنجاییکه لوایح این کمیسیون با رای گیری از اعضاء به تصویب می رسند، بنابراین، مصوبات آن برای کلیه دستگاهها لازم الاجرا می باشد.  

شهرداری گرگان اما در مرحله ساخت با مقاومت میراث فرهنگی گلستان مواجه شد، مقاومتی که برغم شدت اولیه، رفته رفته در ماههای گذشته از سوی مدیرکل آن رنگ سستی به خود گرفت.  

نادیده گرفتن ضوابط ساخت و ساز در حریم این اثر تاریخی دلیلی است که میراث فرهنگی با استناد به آن، به مخالفت با ساخت پارکینگ طبقاتی پرداخت.  

برغم مخالفتهای اداره کل میراث فرهنگی گلستان، شهرداری گرگان با استناد به مصوبه کمیسیون ماده پنج به فعالیتهای خود شدت بخشید تا آنجا که مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان را وادار به واکنش کرد.  

مناقشه شهرداری و میراث فرهنگی با اقدام "محمود ربیعی"، مدیرکل این نهاد، وارد مرحله تازه ای شد.  

ربیعی آنگاه که نتوانست شهرداری گرگان را متقاعد به پذیرش دیدگاههای سازمان متبوع خود کند، به گفته خودش با حضور در دفتر دادستان گرگان، حکم توقف آنرا دریافت کرد.

صدور این حكم موجب شد تا عملیات اجرایی ساخت پاركینگ طبقاتی حدود چهار ماه با وقفه مواجه شود.  پیش از این البته برخی از صاحبنظران استان اینگونه برخوردهای "محمود ربیعی" را به نوعی سیاسی کاری قلمداد می کردند تا آنجا كه یكی از نشریات محلی از ربیعی به عنوان "مرد خاكستری" یاد كرده بود.  

به اعتقاد آنها، وی علاقه زیادی به بزرگنمایی موضوعات و بهره برداری از مسائل اینچنینی به نفع خود دارد و البته بعد از مدتی نیز مصالحه می كند.  

این دسته از صاحبنظران همچنین پیش بینی کرده بودند چون ربیعی از مشکلات ترافیکی شهر آگاه است و از طرفی قصد نامزدی در انتخابات آینده مجلس شورای اسلامی را دارد، برای جلب نظر مردم به خود، در نهایت با ساخت پارکینگ موافقت می کند.  

به گفته شهردار گرگان، ربیعی با دید سیاسی به پاركینگ طبقاتی می نگرد و گاهی با انجام كارهای پشت پرده مانع پیشرفت امور می شود.  

یكی از اقداماتی كه ربیعی در طول دوره مدیریت خود بر میراث فرهنگی گلستان انجام داد، نامه ای بود كه دو ماه و نیم پس از توقف ساخت پاركینگ طبقاتی به علمای استان نوشت و خواستار موضعگیری آنها شد.  

وی پیش از این در جمع خبرنگاران در مورد محتوای این نامه چنین گفته بود: "مسجد جامع گرگان که در دوره سلجوقی ساخته شده است و در دوره پهلوی نیز مورد حفاظت قرار گرفته اكنون در معرض تخریب قرار دارد. مسجد جامع گرگان یكی قدیمی ترین بناهای تاریخی است که در قدیمیترین محله این شهر واقع شده است."

وی خاطرنشان كرد: "حفظ مسجد وظیفه علماست و در این نامه از آنها خواسته ام تا نظر خود را در این خصوص اعلام دارند، تاریخ گرگان گواه موضعگیریهای علما خواهد بود."  

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری گلستان همچنین اعلام داشت: "با ساخت پارکینگ طبقاتی مخالف نیستیم، اما ضوابط ساخت آن باید رعایت شود. مطابق ضوابط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، ارتفاع بناهایی که در حریم آثار تاریخی ساخته می شوند باید از پنج و نیم متر و در برخی نقاط از هفت و نیم متر بیشتر نباشد، اما پارکینگی که قرار است توسط شهرداری ساخته شود بیش از این است."  

سرپرست سابق حوزه معاونت حفظ و احیای آثار تاریخی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری گلستان برخلاف ربیعی اما نظر دیگری دارد: "ساخت پارکینگ در حریم مسجد جامع گرگان تنها از نظر ارتفاع با ضوابط سازمان میراث فرهنگی مغایرت ندارد، بلکه هر گونه گودبرداری در حریم درجه یک آثار تاریخی حتی به اندازه یک متر ممنوع است". "جاوید ایمانیان" درباره نظر مخالف خود افزود: "حتی اگر پارکینگ طبقاتی از نظر ارتفاع نیز مطابق با ضوابط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ساخته شود، اما به دلیل اینکه حریم مسجد جامع گرگان درجه یک اعلام شده است، گودبرداری در این حریم غیرقانونی تلقی می شود."

وی خاطرنشان کرد: "پارکینگ شهرداری گرگان در حریم درجه یک مسجد جامع این شهر واقع شده که هرگونه تخریب، نوسازی و بهسازی بنا در حریم درجه یک و دو، پس از تهیه طرح و تصویب آن از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و نظارت مستقیم این سازمان ، معتبر و قابل اجراست."  

وی با بیان اینکه احداث بنا در حریم آثار تاریخی علاوه بر آسیبهای کالبدی، موجب ایجاد آسیبهای هویتی نیز می شوند، یادآور شد: "متاسفانه شهرداری گرگان بدون در نظر گرفتن ضوابط لازم اقدام به احداث پارکینگ طبقاتی در حریم مسجد جامع گرگان کرد."  

این كارشناس میراث فرهنگی برغم نظر مقام مافوق خود که موافق ساخت پارکینگ طبقاتی است، مجددا تاکید کرد: "ادامه ساخت پارکینگ طبقاتی از نظر قانونی امکانپذیر نیست."  

از سوی دیگر، مدیرکل امور حقوقی و املاک سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور در نامه ای به مدیرکل دستگاه متبوع خود در گلستان به وی تاکید کرده است که ضوابط ساخت و ساز در حریم مسجد جامع گرگان باید رعایت شود.  

در نامه "غنمی" به ربیعی آمده است: "ضوابط تعیین شده از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای همه دستگاهها لازم الاجراست."  

این نامه البته بیانگر این است که ربیعی تحت هیچ شرایطی نباید با ساخت پارکینگ موافقت کند.  در این میان البته شنیدن نظرات شهردار گرگان نیز خالی از لطف نیست. "ایرجی" که فرد صریح اللهجه ای است و بدون کمترین ملاحظه کاری نظرات خود را بیان می دارد، پیش از این در گفت و گو با خبرنگاران پیش بینی كرده بود: "با نظر مساعد دادگاه، شهرداری ساخت پارکینگ طبقاتی را آغاز خواهد کرد، ارتفاع پارکینگ کمتر از آن حدی است که میراث فرهنگی می گوید، ما برای ساخت آن و تامین نظر میراث فرهنگی، اگر لازم باشد بر میزان گودبردای می افزاییم."  

وی خاطرنشان کرده بود: "هم اکنون به دلیل توقف ساخت پارکینگ، پیمانکاران خسارت خود را از شهرداری می گیرند و شهرداری هم مجبور است، خسارت آنها را از مردم دریافت دارد، بنابراین در این میان، مردم ضرر کرده و بیشتر زیر فشار قرار می گیرند."  

شهردار گرگان همچنین درباره درخواست میراث فرهنگی از دادستانی مبنی بر اظهار نظر سه کارشناس رسمی دادگستری تاکید كرد: "چرا میراث فرهنگی و گردشگری گلستان در


caraullery.hatenablog.com
سه شنبه 24 مرداد 1396 11:45 ق.ظ
Simply wish to say your article is as astounding.
The clearness in your post is simply great and i can assume you are an expert on this subject.

Fine with your permission allow me to grab your feed to keep updated with forthcoming post.
Thanks a million and please carry on the gratifying work.
Amee
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:33 ب.ظ
My relatives every time say that I am killing my time here at net, except I know I am getting knowledge
daily by reading such good content.
Tony
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 07:18 ب.ظ
Thanks to my father who told me about this webpage, this blog is genuinely remarkable.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر