تبلیغات
همراهان - نگاهی به زندگی و خدمات مسیح ذبیحی
سه شنبه 12 تیر 1386

نگاهی به زندگی و خدمات مسیح ذبیحی

   نوشته شده توسط: ابوذر پورادیب    نوع مطلب :فرهنگی  ،

مسیح ذبیحی، احیاگر تاریخ گرگان

ابوذر پورادیب: مرحوم "مسیح ا... ذبیحی" یكی از مورخین و محققین گرگان و استرآباد است. او در روز چهارم فروردین یكهزار و 308 خورشیدی در روستای "زیارت" واقع در 18 كیلومتری جنوب گرگان در خانواده ای فرهنگی و مذهبی دیده به جهان گشود و بعدها خدمات ارزشمندی به مردم زادگاه خود ارائه داد.  

  وی همچنین بواسطه پژوهشهای ماندگار خود در تاریخ گرگان و استرآباد قدیم (گلستان فعلی) مایه فخر و مباهات خانواده، اهالی روستا و مردم منطقه شد.

  مرحوم ذبیحی در مقاله ای با عنوان "سرگذشت من" كه در چاپ دوم كتاب "گرگان نامه" انتشار یافته نوشته است: "نام این بنده مسیح ا... و نام خانوادگیم ذبیحی است. پدرم مرحوم شیخ "عبدالرحیم ذبیحی" از علمای دین زمان خود در گرگان، اهل همین روستا بود. او علاقه فراوان داشت كه من هم، چون او اهل علم دین شوم، لذا در فرادادن علوم قدیمه به من اهتمام داشت. 

  تحصیلات ادبی مقدماتی آن زمان را نزد پدر فرا گرفتم و قسمتی از سطح را نزد مرحومان شیخ "محمدرضا مدرس" و آقا "سیدمحمود میربهبهانی" كه از علمای روحانی معروف بودند خواندم و مدتی هم در درس حجت الاسلام آقا "سیدمحمدرضا میبدی" شركت [جستم] و از محضرشان برخوردار [شدم]. 

  تحصیلات جدید را تا دیپلم دانشسرای مقدماتی و ششم ادبی در سال 1337 [ادامه دادم] و در همین سال به خدمت اداره آموزش و پرورش شهرستان گرگان درآمدم و [هم اكنون] به تدریس ادبیات فارسی، عربی و علوم دینی در دبیرستانها، دانشسرای مقدماتی و مراكز تربیت معلم اشتغال دارم.

  در سال 1331 در مسابقه ورودی دانشكده حقوق شركت نموده و [در حین خدمت تا سال دوم قضایی را خواندم]، [اما] بعلت گرفتاریهای خانوادگی و مسوولیت اداره زندگی كه ذكر آن موجب ملال خاطر است موفق به ادامه تحصیل [نشدم.]"

  مرحوم ذبیحی درس خدمت و ایثار را نزد پدر و مادر خود آموخت. پدر استاد، فردی مبادی آداب بود و برای رفع مشكلات مردم سعی و تلاش می كرد. مادر وی نیز به شغل معلمی اشتغال داشت و خارج از منزل همه سعی و تلاش خود را بر تربیت جوانان و نوجوانان این خطه استوار كرد. خانواده استاد 9 نفر بودند. چهار پسر و سه دختر حاصل زندگی مشترك پدر و مادر وی بشمار می روند. مرحوم ذبیحی فرزند چهارم خانواده بود.

  كسانیكه از نزدیك با مرحوم ذبیخی برخورد داشتند او را مردی تابع اخلاق یافتند. به اعتقاد آنها استاد، انسانی متین، دوست داشتنی و سربزیر بود. گشاده رو بود. فخرفروش نبود. دست افراد نیازمند را می گرفت. روابط عمومی قوی داشت و مردم به او احترام می گذاشتند.

  به عقیده "رضا ذبیحی"، بردارزاده مرحوم، وی با توجه به روحیه ایثار و فداكاری خود به استخدام آموزش و پرورش درآمد. فرزند آن مرحوم وی را اینگونه معرفی می كند: " پدرم فردی بذله گو و در عین حال بسیار جدی بود. اهل خانه در كارها از او حساب می بردند. ساده زیستی در منش او بود. تا سالها كه به امر تدریس اشتغال داشت لباس سنتی، چغا، (كت، شلوار و جلیغه پشمی) می پوشید و در شهر و روستا با همین لباس تردد می كرد. اما مردم بخاطر این نوع پوشش او را مورد طعن قرار می دادند.

  سالهای 1347 تا 1356 اوج تغییر و تحولات فرهنگی محسوب می شوند. رژیم پهلوی درصدد جایگزین كردن الگوهای غربی بجای الگوهای اسلامی بود. مرحوم پدرم به دلیل علاقه ای كه به فرهنگ اصیل خود داشت سعی كرد در پوشش ظاهری خود این فرهنگ را حفظ كند. در واقع نوع پوشش وی بیانگر حفظ ارزشها و نفی فرهنگ غربگرایانه بود. وی فردی سیاسی نبود، اما به مسائل سیاسی آگاه بود. علاقه زیادی به پیاده روی داشت و با خانواده به پیاده روی می رفتیم.

  دكتر "علی ذبیحی" می افزاید: "آن مرحوم تحقیقات تاریخی خود را از دوران نوجوانی آغاز كرد. وی علاوه بر معلمی و تحقیقات تاریخی، به فنون شاعری تسلط كامل داشت. او گاهی اوقات شعر می سرود. اما میل اصلی او به شاعری نبود. وی به تاریخ و جغرافیای استرآباد علاقه خاصی داشت و سعی می كرد بخشهای نهانی از آن را كه در حال فراموشی بودند دوباره زنده كند. او به تحقیقات خود در این زمینه عشق می ورزید.

آن مرحوم خدمات ارزشمندی را به مردم روستای زادگاه خود، زیارت، ارائه داد. او علاقه زیادی به خدمت رسانی به مردم مناطق محروم داشت و از روستاهای "باغ گلبن"، "محمدآباد" و "قلعه حسن" واقع در  اطراف گرگان برای رفع مشكلات خود به خانه ما مراجعه می كردند.

  كودكان زیارتی در كلاسهایی كه با پرچین و گل ساخته شده بودند درس می خواندند. پدرم با مشاهده این وضعیت دو مدرسه در روستا ساخت. وی بانی ساخت اولین مدرسه بود. دومین مدرسه را به اتفاق "محمد هاشمی"، یكی از بازاریان گرگان، كه قصد زنده نگه داشتن نام پدر خود را داشت، بنا كرد. علاقه مرحوم به مردم روستا به قدری بود كه خود نیز به عنوان كارگر در ساخت مدرسه مشاركت داشت. "

  "قاسم ملكی"، فرهنگی و یكی از معتمدان روستای زیارت گرگان كه مرحوم ذبیحی نقش معلم را در زندگی وی داشته است می گوید: "چهره، جذابیت كلام و رفتار پدرگونه مرحوم ذبیحی نشانگر شخصیت والای او بودند. برای من كه 10 سال در كنار او زندگی كردم پدری دلسوز، سروری مهربان و مردی مطمئن بود.

  استاد با تمام گرفتاریها و مشغله ای كه داشت از خانواده خود غافل نبود. شوخ طبعی مهمترین ویژگی او بود. بهترین خاطره من از وی كه هیچگاه فراموش نمی كنم صدای زیبا و دلنشین او هنگام تلاوت قرآن بود. مرحوم ذبیحی صبح زودتر از اعضای خانواده بیدار می شد. وی  هنگام اذان، قرآن تلاوت می كرد و بعد از اقامه نماز به آبیاری باغچه مشغول می شد. پس از صرف صبحانه نیز رفع مشكلات مردم در دستور كار او قرار داشت."  

  مرحوم مسیح ا... ذبیحی اكثر عمر خود را به تحقیق و پژوهش گذراند. حاصل این تحقیقات تالیف كتابهای "سالنامه فرهنگ گرگان" به سال 1337، "گرگان سرزمین طلای سفید"، 1346، "استرآبادنامه"، 1347 و "گرگان زمین"، 1350 هستند.

  وی سال 1337 در سن 28 سالگی، همان سالی كه به استخدام آموزش و پرورش درآمده بود، توانست اولین كتاب خود را كه سالنامه فرهنگ گرگان نام دارد با همكاری این نهاد روانه بازار كند. این كتاب اولین و آخرین سالنامه فرهنگ گرگان است كه مرحوم ذبیحی آنرا به رشته تحریر درآورد.   

  مرحوم اولین فردی بود كه یادداشتهای "محمدعلی خان صولت نظام" را منتشر كرد. تدوین "تذكره علمای گرگان و استرآباد" یكی دیگر از كارهای باارزش استاد است. وی همچنین توانست بخشهایی از "تاریخ جرجان" نوشته "سهمی جرجانی" را نیز ترجمه كند.

  مرحوم ذبیحی با اساتید دانشگاههای تهران نیز مراوده داشت و به كسانیكه برای تحقیق و پژوهش در تاریخ استرآباد به گرگان می آمدند یاری می رساند.  

  "ایرج افشار"، یكی از چهره های بنام تاریخ ایران، درباره مرحوم ذبیحی می نویسد: " در گرگان دوستی صاحب دل و پرمحبت و فاضل داشتیم بنام مسیح ذبیحی، كه او بیمار بود و از قلب خود آزار می دید. ذبیحی عاشق گرگان و پهنه استرآباد بود. هر جا كه در آن شهر صحبت از قدمت و سابقه گرگان می شد همه به گفته ذبیحی گوش می دادند. او یگانه تاریخ گرگان بود. او مرد فرهنگی و دانشی آن مرز بود."

  تمجید استاد افشار از استاد ذبیحی بیانگر جایگاه والا و ارزشمند او نزد پژوهشگران و اهمیت تلاشهای وی برای احیاء تاریخ منطقه است. افشار همچنین در یادداشت چاپ دوم كتاب "گرگان نامه" مرحوم ذبیحی نوشته است: "كتاب (استرآبادنامه) زمانی ترتیب یافت و زیر نظر من در تهران به چاپ رسید كه مسیح ذبیحی دوست فاضل و بسیار گرامی من در گرگان اقامت داشت و به تحقیقات وسیع خود در زمینه خطه پربار موطنش ادامه می داد و به ذوق و شوق تمام رساله هایی را كه تصحیح كرده بود برای چاپ در اختیار من گذاشت. موقعی كه استرآبادنامه به چاپ رسید در قید حیات بود و از انتشار آن شادمان شد. اما چاپ دوم آن پس از درگذشت آن یار عزیز و به سفارش همسر گرامیش به پایان رسید."

  مرحوم ذبیحی بخاطر تالیفاتی كه داشت در بسیاری از كنفرانسها از جمله در شیراز شركت كرد. وی مسوولیت كتابخانه گرگان را نیز عهده دار بود.

  "اسدا... معطوفی"، مورخ گرگانی، ذبیحی را انسانی پرتلاش می داند كه مرگ نابهنگام فرصت ادامه پژوهش را از او گرفت. به گفته وی، "شاخصترین تلاشهای ذبیحی جمع آوری اسناد تاریخی منطقه گرگان است كه بعدها ایرج افشار و به خصوص دكتر "منوچهر ستوده" به تدوین و پالایش آنها پرداختند. اهمیت نوشته های مرحوم علاوه بر ارزش ذاتی آنها، آغازی بود برای كارهای تحقیقاتی و پژوهشی عمیق و منسجم در سالهای بعد. البته اگر عمری باقی می ماند و آن مرحوم بیشتر در خدمت مردم می بود قطعا آثار مدون، منسجم و شایسته ای را عرضه می كرد. حركت بسیار خوب وی در جمع آوری نام بزرگان علمی گرگان نیز قابل ستایش است كه اگر اینكار ادامه می یافت می توانست تاریخ رجال استرآباد را منتشر كند." 

  "رحمت ا... رجایی"، روزنامه نگار گلستانی، معتقد است: "زنده یاد ذبیحی فراتر از یك معلم معمولی بود. او معلمی پژوهشگر بود و به پژوهش در تاریخ علاقه داشت. به نظر من ذبیحی پدر تاریخ معاصر گرگان زمین است. او بسیاری از نسخ خطی را جمع آوری كرد و از نابودی نجات داد.   

  راهنمایی پژوهشگران ملی از جمله، ایرج افشار و "منوچهر ستوده" برای تحقیق در تاریخ استرآباد، بزرگترین خدمت ذبیحی به مردم منطقه محسوب می شود. آثار ارزشمند این پژوهشگران حاصل كمك مرحوم ذبیحی است. او حسود نبود. براحتی یافته ها و دریافتهای خود را در اختیار سایر پژوهشگران قرار می داد.

  البته باید از آموزش و پرورش بخاطر تغییر نام مدرسه "مسیح ا... ذبیحی" بعد از پیروزی انقلاب انتقاد كرد. این مدرسه بعد از فوت وی بنام او نامگذاری شده بود. باتوجه به اینكه مرحوم ذبیحی تاریخ استرآباد را احیاء كرد، جا دارد آموزش و پرورش نسبت به احیاء نام وی نیز اقدام كند.

  ما بخشی از تاریخ این منطقه را مدیون وی هستیم. خلاء مرحوم همچنان در بین اهل فرهنگ منطقه حس می شود. به یقین اگر زنده بود می توانست آثار بسیار ارزشمند دیگری را هم منتشر كند.

  رجایی از مسوولان استانی نیز به دلیل برگزار نكردن آیین بزرگداشت استاد ذبیحی انتقاد می كند: "جای گلایه دارد كه برغم گذشت 28 سال از وفات این مرحوم تاكنون هیچ آیینی در بزرگداشت وی برگزار نشد. انتظار می رود مسوولان و مهمتر از همه مردم منطقه به منظور قدردانی از چهره بنام خود برای انتشار كتاب و برگزاری آیینی در شان او پیشقدم شوند. اكنون كه مقامات كوتاهی می كنند اهالی خوب روستای زیارت این كار را انجام دهند.

  آن مرحوم اصالتا گرگانی بود و به منطقه خود تعلق خاطر داشت. شاید همین تعلق خاطر بود كه وی را وادار به تحقیق در تاریخ منطقه می كرد. وی خلائی را در این زمینه احساس كرده بود و سعی داشت تا با حضور به موقع خود این خلاء را پر كند."

  یكی دیگر از خدمات وی به مردم روستای زادگاهش ساخت حمام بود. یكی از اهالی روستا خاطرنشان می كند: "فقدان حمام مهمترین مشكل بهداشتی مردم بشمار می رفت. استاد ذبیحی با دریافت كمكهای مردمی این حمام را بنا كرد. حمام مذكور هم اكنون مخروبه شده و غیرقابل استفاده می باشد.

  "قاسم عسكری" می افزاید: "اصلاح و ترمیم جاده قدیم زیارت نیز خدمت دیگری است كه آن مرحوم بیشتر توان خود را صرف اینكار كرد. این جاده از داخل رودخانه می گذشت و مردم روستای زیارت را به ناهارخوران می رساند. جاده مذكور هر ساله در اثر بارش باران و وقوع سیل تخریب می شد و مرحوم ذبیحی برای اصلاح و ترمیم آن بسیج مردمی به راه می انداخت."

  شاید بتوان مهمترین خدمت وی به مردم روستا را لوله كشی آب شرب دانست. به گفته "حاج ولی ا.. قاسم شریف"، معتمد روستا، "مرحوم ذبیحی لوله ها

و مصالح را با ماشین از گرگان تا ناهارخوران حمل و سپس از آنجا با اسب به روستا منتقل می كرد. لوله كشی آب روستا از "نخود چشمه" در چهار

كیلومتری روستا شروع می شود. برغم گذشت حدود 40 سال مردم روستا همچنان از آن لوله كشی برای تامین آب شرب خود استفاده می كنند."                    

  "عبدالحسین علی نجفی"، یكی دیگر از اهالی روستای زیارت نیز معتقد است:  "مرحوم ذبیحی زندگی خود را وقف مردم كرده بود. اگر كسی در جنگلبانی، نظام وظیفه، دادگستری و جاهای دیگر نیاز به كمك داشت حتما به او مراجعه می كرد. گاهی اوقات ساعت دو بعد از نیمه شب نیز مردم برای رفع مشكلات خود به خانه او می رفتند. اكثر مواقع تا ساعت 11 شب در خدمت مردم بود.

  ما در همسایگی استاد ذبیحی زندگی می كردیم. وی مردی افتاده و دوست داشتنی و ساده زیست بود. سال 1345 دچار بیماری فتق شدم. مرحوم شخصا مرا به بیمارستان پهلوی سابق (پنجم آذر فعلی) نزد دكتر "پیرغیبی"، یكی از جراحان بیمارستان، برد. عمل جراحی من هم با وساطت استاد، رایگان انجام شد. وی هفته ای دو بار هم برای ملاقات من به بیمارستان می آمد.

  در جامعه ما معمولا مردم قدردان محبتها نیستند. متاسفانه مردم روستا قدر او را نمی دانند. در مدت 28 سال گذشته كمتر بر سر مزار او رفته اند."   

  "نادعلی رادپی"، یكی دیگر از همولایتیهای استاد ذبیحی، شخصیت آن مرحوم را برای جوانان روستا ناشناخته می داند: "آنها با خدمات وی آشنا نیستند. مسوولان باید شخصیت وی را نه تنها به جوانان روستا بلكه به مردم منطقه معرفی كنند. بهترین راه زنده نگه داشتن نام او تجدید چاپ كتابهای آن زنده یاد، برگزاری آیینهایی در بزرگداشت وی و همچنین نامگذاری برخی معابر و خیابانها به نام اوست."

  "مقداد نظر عباسی"، دهیار روستای زیارت، نیز می گوید: "باتوجه به عملكرد مرحوم ذبیحی متاسفانه مردم شناخت صحیحی از وی ندارند. استاد ذبیحی خدمات زیربنایی در روستا انجام داد. زیارت را به همه نقاط ایران شناساند. وی در ابتدا، زندگی متوسط و سطح پایینی داشت، اما توانست با سعی و كوشش و تلاش، زندگی مرفهی را برای خود و خانواده اش فراهم كند.

  وی از نظر علمی به مرحله ای رسید كه از برخی اهالی علم و ادب و دانش نیز پیشی گرفت. در آن دوران كه كسی توان رفتن به شهر را نداشت، مرحوم ذبیحی با سختی و مشقت خود را به شهر رساند و درس خواند. وی در طول زندگی خود همیشه طرفدار انسانهایی بود كه در حاشیه زندگی می كردند. انسانهای گرفتار. شورای اسلامی و دهیاری روستای زیارت درصدد هستند تا با نامگذاری یكی از خیابانها بنام آن بزرگوار، نام و یاد وی را زنده نگه دارند."         

***

  همانگونه كه گفته شد مرحوم استاد مسیح ا... ذبیحی دچار بیماری قلب و فشار خون بود و به دلیل اینكه آن زمان دارویی برای درمان وجود نداشت وی از این بیماری به سختی رنج می برد. اواخر عمر وی ابتدایی ترین داروهای كنترل فشارخون روانه بازار شدند، اما تولید دیرهنگام آنها نتوانست مرگ وی را به تاخیر بیاندازد.

  او بیش از 20 سال از عمر كوتاه اما ارزشمند خود را صرف تحقیق در تاریخ استرآباد و خدمت به مردم منطقه كرد و سرانجام در سن 48 سالگی در شامگاه روز دوازدهم اردیبهشت 1356 هنگام عمل جراحی قلب در لندن دار فانی را وداع گفت. وی در ضلع جنوب جغرافیایی امام زاده "عبدا..." گرگان نزد برادرش حاج "حبیب ذبیحی" آرمیده است.


buy cialis online best price
جمعه 16 آذر 1397 09:24 ق.ظ

Awesome posts. Thanks a lot.
cialis kaufen wo tarif cialis france cialis online napol generic cialis with dapoxetine cialis 5mg price cialis wal mart pharmacy cialis 20 mg effectiveness cialis soft tabs for sale we like it cialis price miglior cialis generico
buy cialis delhi
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:17 ب.ظ

Well voiced of course! .
buy cialis online try it no rx cialis click here to buy cialis purchase once a day cialis cialis kaufen wo can i take cialis and ecstasy how do cialis pills work we choice cialis pfizer india the best choice cialis woman cialis 50 mg soft tab
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 06:14 ب.ظ

Whoa quite a lot of very good facts!
cialis dosage recommendations link for you cialis price click here cialis daily uk acheter cialis meilleur pri cialis tadalafil online buy generic cialis generic low dose cialis enter site natural cialis 5 mg cialis coupon printable estudios de cialis genricos
buy cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:02 ق.ظ

Really tons of wonderful material.
venta de cialis canada cialis generico in farmacia canadian drugs generic cialis click here to buy cialis cialis usa cost prices on cialis 10 mg viagra cialis levitra cialis name brand cheap cialis bula tadalafilo
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 05:49 ب.ظ

Reliable info. Thanks.
generic cialis pill online buy brand cialis cheap cialis vs viagra canadian drugs generic cialis buy cialis online legal generic cialis 20mg tablets cialis for sale where cheapest cialis where cheapest cialis cialis en mexico precio
Cialis canada
سه شنبه 13 آذر 1397 06:35 ق.ظ

Really all kinds of great advice.
cialis 5 mg canadian drugs generic cialis tadalafil tablets cialis canada on line cialis with 2 days delivery cialis canada on line cialis generique 5 mg buying cialis overnight cheap cialis usa cialis online
buy cialis usa
دوشنبه 12 آذر 1397 06:35 ب.ظ

You suggested this adequately!
viagra cialis levitra cialis 20 mg effectiveness cialis coupon cialis 100mg suppliers legalidad de comprar cialis compare prices cialis uk generic low dose cialis order a sample of cialis canadian discount cialis cialis pills price each
buy cialis online best price
دوشنبه 12 آذر 1397 06:15 ق.ظ

Amazing info. Thanks!
cialis 5 mg schweiz cialis farmacias guadalajara pastillas cialis y alcoho cialis e hiv discount cialis where cheapest cialis cialis 20 mg venta de cialis canada cialis australia org tadalafil 20mg
buy cialis online cheap
یکشنبه 11 آذر 1397 06:04 ب.ظ

Lovely postings, Regards.
online prescriptions cialis cialis coupon cialis daily cialis sale online cialis vs viagra female cialis no prescription ou acheter du cialis pas cher fast cialis online try it no rx cialis cialis y deporte
cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 05:49 ق.ظ

Regards. A lot of material!

venta cialis en espaa cialis kamagra levitra interactions for cialis cialis australian price cialis cipla best buy cialis 50 mg soft tab prix de cialis cialis for sale cialis prices tadalafilo
buy cialis pills online
شنبه 10 آذر 1397 06:30 ب.ظ

Thanks, I appreciate this!
dose size of cialis we choice free trial of cialis cialis online holland wow cialis 20 cialis daily cialis prezzo in linea basso cialis 20 mg cut in half cialis pills cialis patent expiration cialis lowest price
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 05:26 ق.ظ

Fantastic tips. With thanks!
cialis dosage recommended site cialis kanada we recommend cheapest cialis cialis prezzo in linea basso acheter cialis meilleur pri price cialis wal mart pharmacy cuanto cuesta cialis yaho click now buy cialis brand how does cialis work try it no rx cialis
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 06:09 ب.ظ

This is nicely put. !
cialis kamagra levitra we recommend cialis best buy side effects of cialis il cialis quanto costa click here take cialis cialis canada rezeptfrei cialis apotheke prices on cialis 10 mg order generic cialis online buying cialis on internet
buy cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 06:23 ق.ظ

This is nicely expressed. .
cialis kamagra levitra cialis price in bangalore cialis prices cialis uk next day cialis kaufen bankberweisung viagra vs cialis vs levitra cialis tablets cialis 20 mg cut in half how do cialis pills work order generic cialis online
Cialis canada
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:06 ب.ظ

Terrific content. Many thanks.
buy cialis uk no prescription canadian drugs generic cialis buy original cialis buy cialis online cheapest generic cialis 20mg uk cialis 5 mg scheda tecnica cialis wir preise il cialis quanto costa cialis generic american pharmacy cialis
buy cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:20 ق.ظ

Useful information. Regards.
cialis vs viagra cialis billig we use it cialis online store cialis generique 5 mg cialis 5 mg funziona side effects of cialis buy cialis cialis 20 mg best price cialis rezeptfrei link for you cialis price
Generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:25 ب.ظ

Thanks a lot, Quite a lot of information!

order a sample of cialis sublingual cialis online acquistare cialis internet cialis flussig acheter du cialis a geneve acquistare cialis internet generic cialis soft gels cialis 5mg cialis patentablauf in deutschland precios cialis peru
Online cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:46 ق.ظ

Appreciate it! A good amount of posts.

cialis pas cher paris cialis farmacias guadalajara comprar cialis 10 espa241a cialis 5 mg we recommend cialis best buy cialis prices in england cialis in sconto click here cialis daily uk cialis side effects dangers cialis 50 mg soft tab
buy cialis germany
چهارشنبه 11 مهر 1397 01:35 ق.ظ

With thanks. Plenty of data!

cialis rezeptfrei sterreich bulk cialis recommended site cialis kanada online cialis cialis 5 mg buy precios de cialis generico cialis tablets for sale cialis tablets cialis en mexico precio cialis canada
buy cials online
دوشنبه 9 مهر 1397 01:08 ق.ظ

Kudos, Numerous data.

cialis 20 mg best price buy cialis sample pack price cialis wal mart pharmacy buy cialis online cheapest cialis 20mg preis cf cialis generico cialis 20mg prix en pharmacie cialis from canada prescription doctor cialis buy cialis online cheapest
canada pharmacy online
یکشنبه 1 مهر 1397 04:41 ق.ظ

Excellent information. Appreciate it.
canadian pharmacycanadian pharmacy pharmacy canada online prescriptions trust pharmacy canada online pharmacies tech school trust pharmacy canada reviews canadian pharmacy viagra drugstore online reviews north west pharmacies canada canada pharmacies online prescriptions the best canadian online pharmacies
viagrayosale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 01:29 ق.ظ

Superb forum posts. Cheers!
cialis generico in farmacia cialis prices tadalafil 5mg cialis 20 mg effectiveness acquisto online cialis rezeptfrei cialis apotheke wow look it cialis mexico cialis vs viagra cialis tablets for sale cialis vs viagra
http://canadianpharmacyies.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 08:52 ق.ظ

Whoa plenty of amazing information.
canadian pharmacys northwestpharmacy canadian pharmaceuticals stocks north west pharmacy canada canadian pharmacy world buy viagra online usa top rated canadian pharmacies online canadian cialis canadian pharmacy viagra canada pharmaceuticals online
canadianpharmacyonli.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 12:14 ب.ظ

Thanks a lot, I value it!
buy viagra at generic sildenafil citrate buy viagra cvs how to safely buy viagra online canadian viagra buy viagra online nz buy viagra over the counter how to buy viagra without a prescription buy generic viagra online cheap viagra from pharmacy
http://cialisees.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:03 ق.ظ

Thanks. I appreciate it.
warnings for cialis only here cialis pills purchase once a day cialis generic cialis in vietnam cialis sale online dose size of cialis generic cialis 20mg uk the best choice cialis woman cialis in sconto cialis 20 mg
viagravonline.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 06:26 ب.ظ

Thank you! Plenty of material!

cialis professional yohimbe buy online cialis 5mg 200 cialis coupon cialis lowest price cialis per paypa discount cialis click here cialis daily uk cialis for sale in europa cialis uk cialis qualitat
viagra canada
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:55 ق.ظ

Wonderful write ups. Thank you!
buy cheap viagra online next day delivery viagra uk buy cheap sildenafil tablets pharmacy viagra prices online viagra is it legal to buy viagra online from canada pharmacy usa online buy viagra usa viagra online cheap order viagra online without a prescription
babecolate.com/can-i-buy-cialis-from-india.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:34 ب.ظ

Cheers! Quite a lot of knowledge.

cialis pills in singapore cialis sans ordonnance cialis diario compra generic cialis review uk buy cialis sample pack click here to buy cialis non 5 mg cialis generici no prescription cialis cheap opinioni cialis generico acheter cialis meilleur pri
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 10:30 ق.ظ

Fine stuff. Thank you.
5 mg cialis pharmacie en ligne buying cialis on internet cipla cialis online canadian discount cialis cialis super acti cialis for daily use cialis para que sirve import cialis cialis coupon acheter du cialis a geneve
Tadalafil tablets
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 03:40 ق.ظ

Nicely put, With thanks.
get viagra uk viagra buy viagra on prescription can i buy viagra online getting viagra purchase viagra where to buy viagra cheap uk viagra buying viagra online forum cheap online viagra uk
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30