تبلیغات
همراهان - سالگرد مشروطیت در گرگان
سه شنبه 12 تیر 1386

سالگرد مشروطیت در گرگان

   نوشته شده توسط: ابوذر پورادیب    نوع مطلب :سیاسی  ،

پس از یك قرن گرامی داشته شد:

یاد مجاهدان مشروطه خواه استرآباد

روزنامه گلشن مهر – 16/5/85

ابوذر پورادیب: جنبش مشروطه ایران مجموعه کوشش‌ها و رویدادهائی است که در دوره "مظفرالدین‌شاه قاجار" و سپس در دوره "محمدعلی‌شاه" برای تبدیل حکومت استبدادی به حکومت مشروطه رخ داد و منجر به تشکیل "مجلس شورای ملی" و تصویب اولین "قانون اساسی" ایران شد.

اگر چه از مدتی قبل شورش‌ها و اعتراضاتی در شهرهای ایران علیه ظلم و ستم حکومت رخ داده بود، اما شروع جنبش را معمولا از ماجرای گران شدن قند در تهران ذکر می‌کنند. "علاءالدوله"، حاکم تهران، هفده نفر از بازرگانان و دونفر سید را به جرم گران کردن قند به چوب بست.

این کار که با تائید "عین‌الدوله"، صدراعظم مستبد، انجام شد اعتراض بازاریان، روحانیون و روشنفکران را برانگیخت. آنها در مجالس و در مساجد به سخنرانی علیه استبداد و هواداری از مشروطه و تأسیس عدالت‌خانه یا دیوان مظالم پرداختند.

عده‌ای از مردم و روحانیون به نشانه اعتراض به حرم حضرت "عبدالعظیم" رفتند. مظفرالدین‌شاه وعده برکناری صدراعظم و تشکیل عدالت‌خانه را داد. هنگامی که به وعده خود عمل نکرد علما از جمله آقا "سید محمد طباطبائی" و آقا "سیدعبدالله بهبهانی" به قم رفته و تهدید کردند که کشور را ترک و به عتبات عالیات می روند. عده‌ای هم در سفارت انگلیس تحصن كردند. عین‌الدوله با گسترش ناآرامی‌ها در شهرهای دیگر استعفا کرد و "میرزا نصرالله‌خان مشیرالدوله" صدراعظم شد.
پس از مدتی مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را امضا کرد. علما و دیگرانی که به حرم حضرت عبدالعظیم و قم رفته بودند بازگشتند. تحص در سفارت انگلیس پایان یافت و مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند.

مجلس اول در ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ در تهران گشایش یافت. نمایندگان به تدوین قانون اساسی پرداختند و در آخرین روزهای زندگی مظفرالدین‌شاه، این قانون نیز به امضاء او رسید.

پس از مرگ مظفرالدین‌شاه، ولیعهد او محمدعلی میرزا، شاه شد و از همان ابتدا به مخالفت با مشروطه و مجلس پرداخت. او در مراسم تاجگذاری خود نمایندگان مجلس را دعوت نکرد. میرزاعلی‌اصغرخان امین‌السلطان (اتابک اعظم) را که سال‌ها صدراعظم دوره استبداد بود از اروپا به ایران فراخواند و او را صدراعظم کرد. وی از امضای قانون اساسی نیز سر باز زد. پس از اعتراضات مردم به ویژه در تبریز، ناچار دستخطی صادر کرد و قول همراهی با مشروطه را داد. اما هم شاه و هم اتابک اعظم همچنان به مخالفت با مشروطه و مشروطه خواهان مشغول بودند. اتابک اعظم با ضربه تبر جوانی به‌ نام "عباس‌آقا تبریزی" كشته شد.

نشریه هفتگی صوراسرافیل كه در این دوران منتشر می‌شد نقش مهمی در تشویق مردم به آزادی‌خواهی و مقابله با شاه و طرفداران وی داشت.

با توجه به ناقص بودن قانون اساسی که با عجله تهیه شده بود مجلس متمم قانون اساسی را تصویب کرد که در آن مفصلا حقوق مردم و تفکیک قوا و اصول مشروطیت آمده بود. محمدعلی‌شاه به مجلس رفت و سوگند وفاداری یاد کرد. پس از چند روز او و دیگر مستبدان با همراهی شیخ فضل‌الله نوری عده‌ای را علیه مجلس در اطراف آن جمع کردند و به درگیری با نمایندگان و مدافعان مجلس پرداختند. با بمبی که یاران "حیدرخان عمواوغلی" به کالسکه حامل محمدعلی‌شاه انداختند او به مقابله جدی با مجلس پرداخت و به باغ‌شاه رفت و بریگاد قزاق را برای مقابله با مجلس آماده کرد.

بالاخره با فرستادن کلنل "لیاخوف"، فرمانده بریگاد قزاق، حمله به مجلس آغاز شد. او با نیروهایش مجلس را محاصره کرد و ساختمان مجلس و مدرسه سپهسالار را در ۲۳ جمادی‌الاول ۱۳۲۶ (۲ سرطان ۱۲۸۷/‏۲۳ ژوئن ۱۹۰۸) به توپ بست. عده زیادی از مدافعان مجلس در این حمله کشته شدند. محمدعلی‌شاه، لیاخوف را به حکومت نظامی منصوب کرد و او نیز در پی این انتصاب به تعقیب نمایندگان و دیگر آزادیخواهان پرداخت. "ملک‌المتکلمین"، "میرزا جهانگیرخان" و "قاضی ارداقی" را در باغشاه پس از شکنجه در برابر محمدعلی‌شاه کشتند.

پس از حمله به مجلس و دستگیری و اعدام آزادی‌خواهان، جنبش مشروطه‌خواهی با شکست روبرو شده بود. بسیاری از مشروطه‌خواهان مخفی شدند و برخی به خارج از ایران رفتند. در شهرهای دیگر ایران شورش‌هائی سازماندهی شدند. مردم تبریز با شنیدن خبرهای تهران به هواداری از مشروطه و مخالفت با محمدعلی شاه برخاستند. شاه نیروهای دولتی را برای سرکوب شورشیان تبریز به آنجا فرستاد. "ستارخان"، "باقرخان" و حیدرخان عمواوغلی به بسیج مردم و سازماندهی نیروی مسلح برای مقابله با نیروهای دولتی دست زدند. گروهی از ایرانیان قفقاز نیز به مردم تبریز پیوستند و به مجاهدان قفقاز معروف شدند. "علی موسیو" از یاران حیدرخان عمواوغلی و یارانش هم دستهٔ مجاهدان تبریز را تشکیل دادند. محمدعلی‌شاه از تزار روسیه، "نیکلای دوم"، درخواست کمک کرد و تبریز به محاصره نیروهای روس و نیروهای دولتی درآمد.
در اصفهان اعتراضات به بست نشینی عده‌ای انجامید و با پیوستن بختیاری‌ها این اعتراضات شدت یافت. "صمصام‌السلطنه"، ایلخان بختیاری، با نیروی مسلح زیادی به اصفهان وارد شد. برادر او، "علیقلی خان سردار اسعد"، نیز از اروپا به اصفهان آمد.
در رشت انقلابیون گیلان به مقر حکومت حمله کردند و با کشتن "آقا بالاخان" شهر را گرفتند. در تهران هم دوباره تلاشها افزایش یافت. بالاخره نیروهای گیلان به فرماندهی "سپهدار اعظم" از شمال و نیروهای بختیاری به فرماندهی سردار اسعد از جنوب به سمت تهران آمدند و در نزدیکی تهران به هم پیوستند.

نیروهای مجاهدین گیلان و بختیاری در ۱ رجب ۱۳۲۷ (۲۸ سرطان ۱۲۸۸‏/۱۹ ژوئیه ۱۹۰۹) وارد تهران شدند و شاه و اطرافیانش به سفارت روس پناه بردند. انقلابیون، مجلس عالی تشکیل دادند و محمدعلی‌شاه را از سلطنت خلع کردند و ولیعهد او "احمد میرزا" را به تخت نشاندند.

بار دیگر مجلس شورای ملی تشکیل شد و ظاهراً دوره استبداد به پایان آمد و مشروطه خواهان پیروز شدند. در استرآباد نیز بزرگان مشروطه طلب و آزادى خواه در دوره هاى ویژه اى با حضور تجار، كسبه و روحانیون كه در منازل و گاه تكایا جمع مى شدند به فعالیت هاى سیاسى مى پرداختند.

مرحومان آقا "رمضان على قاضى"، "وكیل التجار" برادرش، شیخ "اسماعیل قاضى"، حاج "جعفر خراسانى"، حاج "عباس حسینى"، از تجار، "آق حسن میركریمى"، آقا "رضا زیارتى"، حاج "محمدحسین مقصودلوى استرآبادى"، اولین رئیس نخستین انجمن ولایتى استرآباد و بعد وكیل مجلس، حاج "محمد رحیم باقرى"، باقراف و چند تن دیگر، از جمله كسانى بودند كه در چنین دوره هایى شركت فعال داشتند.

فعالیت قانونى و آشكار انجمن ولایتى یا ایالتى استرآباد در اواخر سال ۱۳۲۵ ق و اوایل سال ۱۳۲۶ ق و بعد از تصویب نظام نامه انجمن هاى ایالتى و ولایتى آغاز شد. در انتخابات داخلى براساس راى گیرى حاج محمدحسین مقصودلو به ریاست انجمن انتخاب شد و شیخ "محمدباقر فاضل" نیز به نیابت او برگزیده شد. اولین مكان انجمن مشروطه طلبان استرآباد در محله "میخچه گران" قرار داشت. اتفاقاً این موضوع در ادبیات و اشعارى كه مخالفان مشروطه بعدها علیه رئیس انجمن در كوچه و خیابان مى خواندند، بازتاب یافت. انجمن دیگرى هم در محله «دربنو» (دروازه نو) استرآباد وجود داشت كه در سال ۱۳۲۷ ق فعالیت بسیار مثبت و پرتلاطمى داشت. این انجمن احتمالاً یا شعبه اى فرعى از انجمن اصلى میخچه گران محسوب مى شد یا به خاطر آنكه كانون مخالفت نیروهاى ضد مشروطه در محله میدان واقع بود، آن را به وجود آوردند. اما با به توپ بستن و تعطیلى مجلس و آغاز استبداد صغیر، مستبدین، انجمن هاى بسیارى را در نقاط مختلف كشور بسته و فعالان جنبش مشروطه را دستگیر و روانه زندان كردند.

در استرآباد با فشار از سوى پایتخت و تحرك مستبدین و مخالفان مشروطه در شهر، به حدى فضا بر مجاهدان و رهبران شان تنگ شده بود كه عملاً انجمن ولایتى استرآباد تعطیل شد. برخى از فعالان جنبش گریختند. تعدادى دستگیر و بقیه كاملاً در ترس و وحشت منفعل شدند. اما با اعتراضات پى درپى مردم كه فعالان مشروطه خواه در سازماندهى آنها دخیل بودند سرانجام حاكم مستبد استرآباد، امیر مكرم، سردار افخم، (مفخم) در ماه مارس ۱۹۰۹ م عزل و به تهران اعزام شد و انجمن ولایتى استرآباد مجدداً آغاز به كار كرد.

اكنون یكصد سال از انقلاب مشروطه در ایران و استرآباد می گذرد. همایشهای مربوط به این جنبش در پایتخت و سایر نقاط ایران یا برگزار شدند و یا در حال برگزاری هستند. هواداران مشروطه در استان گلستان نیز همراه و همگام با طرفداران مشروطه در ایران، همایش "بزرگداشت یكصدمین سال مشروطه استرآباد (گلستان)" را برگزار كردند. این همایش با همكاری حزب مشاركت، كانون نواندیشان و جمعی از روزنامه نگاران گلستان شامگاه پنجشنبه، دوازدهم مردادماه جاری، در كانون آفرینش گرگان برگزار شد.

در این همایش تعداد زیادی از خانواده های مشروطه خواهان مانند، خانواده "باقری" ها و خانواده "مقصودلو" كه معروفترین آنها "یحیی قره داغی" فرزند "علی خان مقصودلو"، از مجاهدان مشروطه خواه استرآباد، می باشد، حضور داشتند.

یكی دیگر از مهمانان حاضر در همایش بزرگداشت یكصدمین سال مشروطیت استرآباد، دكتر "غلامرضا منتظری"، مدیركل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان، بود كه برغم برگزاری همایش توسط حزب مشاركت در این همایش شركت كرد. اما از سوی دیگر برغم دعوت كتبی از "محمود ربیعی"، رییس سازمان تازه تاسیس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، وی از شركت در این همایش امتناع ورزید.

ستاد برگزاری این همایش البته از چند روز گذشته با اعلام فراخوان از علاقمندان خواست تا مقالات خود را در 16 محور به دبیرخانه همایش ارسال كنند. این محورها عبارتند از، "چه درسهایى مى توان از نهضت مشروطه آموخت؟"، "مشروطه خواهان و نخستین گام ها براى پیشرفت ایران"، "سهم استرآبادى ها در نهضت مشروطیت"، "اوضاع ایالت استرآباد به هنگام مشروطه"، "مشروطه خواهان ایالت استرآباد"، "مستبدین ایالت استرآباد"، "زندگى و شخصیت شیخ محمدحسین مقصودلو استرآبادى"، "سرخنكلاته و جنبش مشروطه"، "مشروطه خواهى در رامیان، فندرسك و سدن رستاق"، "تركمنان و انقلاب مشروطه"، "محمدعلى میرزا و تلاش براى نابودى مشروطه در استرآباد"، "پانوف در استرآباد"، "روس ها و چگونگى برخورد با نهضت مشروطه در ایالت استرآباد"، " انجمن ایالتى استرآباد". "سیدطاهر مجتهد و نقش وى در مخالفت با مشروطیت" و "مشروطه خواهان استرآبادى مقیم تهران".

در مجموع 11 مقاله و دو اثر به دبیرخانه همایش ارسال شدند. در میان این آثار، عكسها و اسنادی از مشروطیت ایالت استرآباد به چشم می خورند كه توسط خانواده "باقری"ها و آرشیو مركز پژوهش وزارت امورخارجه ارسال شده اند.

دبیر همایش بزرگداشت یكصدمین سال مشروطیت ایالت استرآباد هدف از برگزاری این همایش را تقدیر از پیشگامان آزادی و قانون خواهی و معرفی تاریخ و پیشینه استرآباد عنوان كرد.

"رحمت ا... رجایی" افزود: "در یكصدمین سال مشروطیت اقدامات خوبی انجام شد. تدوین چند رساله در مقطع كارشناسی ارشد و ترجمه یك اثر بسیار مهم از یك نوسیده روس گامهای اساسی در شناخت و معرفی تاریخ استرآباد هستند.

روسها گاهی از مشروطه خواهان حمایت می كردند و مانع آسیب رساندن مستبدان و محمدعلی شاه به آنها می شدند. اما اسناد و مداركی وجود دارد كه آنها گاهی به مجاهدان مشروطه خواه نیز آزار می رساندند. در مجموع سیاست آنها مخالفت

نظرات() 
stefanyeckle.weebly.com
سه شنبه 17 مرداد 1396 09:05 ق.ظ
Hey there! This is kind of off topic but I need some
advice from an established blog. Is it very hard to set up your own blog?
I'm not very techincal but I can figure things
out pretty fast. I'm thinking about setting up my own but I'm not
sure where to begin. Do you have any ideas or suggestions?
Cheers
Do compression socks help with Achilles tendonitis?
جمعه 13 مرداد 1396 11:11 ب.ظ
Hello! This is kind of off topic but I need some advice from
an established blog. Is it tough to set up your own blog?
I'm not very techincal but I can figure things out pretty
fast. I'm thinking about creating my own but I'm not sure where to start.
Do you have any tips or suggestions? Thank you
دختر جنگل
سه شنبه 5 بهمن 1389 10:12 ق.ظ
سلام با اجازتون می خوام تو مقالم از نوشته شما نقل قول کنم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر